بیشتر ما فکر میکنیم مسواک زدن و نخ دندان کشیدن جزو بدیهیترین کارهای روزانه است و نیازی به آموزش ندارد. اما واقعیت این است که بخش زیادی از پوسیدگیها، التهاب لثه و بوی بد دهان دقیقا در افرادی دیده میشود که «مسواک میزنند»، اما نه به شکل درست. دانستن تکنیک صحیح این دو کار ساده، تفاوت بزرگی در سلامت دندانها ایجاد میکند و میتواند شما را از بسیاری درمانهای پرهزینه نجات دهد.
در این مقاله، قدم به قدم و بدون پیچیدگی توضیح میدهیم که مسواک زدن و نخ دندان کشیدن درست دقیقاً یعنی چه و چطور میتوان آن را وارد روتین روزانه کرد.
چرا روش صحیح مسواک زدن و نخ دندان مهم است؟
پلاک میکروبی، لایهای نامرئی از باکتریهاست که بهطور مداوم روی دندان و لثه تشکیل میشود. اگر این پلاک بهدرستی برداشته نشود، بهمرور به جرم تبدیل میشود و زمینه پوسیدگی، التهاب لثه و حتی تحلیل استخوان فک را فراهم میکند.
مسواک زدن فقط زمانی مؤثر است که با زاویه، فشار و مدت مناسب انجام شود و نخ دندان هم مکملی است که بدون آن، تمیزکاری کامل نخواهد بود.
نحوه درست مسواک زدن چگونه است؟
مسواک زدنِ درست فقط به معنی کشیدن مسواک روی دندانها نیست. اگر زاویه، حرکت و مدت زمان مسواک زدن صحیح نباشد، پلاکهای میکروبی بهطور کامل پاک نمیشوند و در بلند مدت میتوانند باعث پوسیدگی، التهاب لثه و حتی عقب رفتگی لثه شوند. خبر خوب این است که با رعایت چند اصل ساده، میتوان مسواک زدن را به یک مراقبت واقعاً مؤثر تبدیل کرد، نه صرفاً یک عادت روزانه.
در ادامه، مراحل و اصول مسواک زدن صحیح را بهصورت مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم.
انتخاب مسواک مناسب
مسواکی با برس نرم یا متوسط برای بیشتر افراد بهترین انتخاب است. برسهای خیلی زبر نهتنها دندان را بهتر تمیز نمیکنند، بلکه میتوانند به مینای دندان و بافت لثه آسیب بزنند. اندازه سر مسواک هم باید بهگونهای باشد که بهراحتی به دندانهای عقبی برسد.
زاویه صحیح قرار دادن مسواک
مسواک باید با زاویه حدود ۴۵ درجه نسبت به خط لثه قرار بگیرد. این زاویه کمک میکند پلاکهایی که در محل اتصال دندان و لثه جمع میشوند، بهدرستی پاک شوند؛ جایی که بیشترین احتمال التهاب لثه وجود دارد.
روش صحیح حرکت مسواک
حرکت مسواک باید آرام، کوتاه و دایرهای یا رفتوبرگشتی ملایم باشد. کشیدن محکم مسواک بهصورت افقی یکی از شایعترین اشتباه هاست و میتواند بهمرور باعث ساییدگی دندان و عقب نشینی لثه شود.
مدت زمان استاندارد مسواک زدن
مسواک زدن مؤثر حداقل دو دقیقه زمان میبرد. بهتر است دهان را به چهار بخش تقسیم کنید و برای هر بخش حدود ۳۰ ثانیه وقت بگذارید تا هیچ ناحیهای جا نماند.
تمیز کردن سطوح داخلی دندانها
سطوح داخلی دندانها، مخصوصاً دندانهای جلویی، اغلب نادیده گرفته میشوند. در حالیکه این نواحی هم مستعد تجمع پلاک هستند و باید با همان دقت سطوح بیرونی تمیز شوند.
تمیز کردن زبان
باکتریهای زیادی روی سطح زبان تجمع میکنند و یکی از دلایل اصلی بوی بد دهان هستند. تمیز کردن آرام زبان با مسواک یا تمیزکننده مخصوص زبان، بخش مهمی از مسواک زدن صحیح محسوب میشود.
دفعات مناسب مسواک زدن
مسواک زدن حداقل دو بار در روز، صبح و بهویژه قبل از خواب شبانه، توصیه میشود. مسواک شبانه اهمیت بیشتری دارد، چون در طول خواب ترشح بزاق کاهش مییابد و احتمال فعالیت باکتریها بیشتر است.
اول مسواک بزنیم یا نخ دندان بکشیم؟
این سؤال برای خیلیها پیش میآید و جواب کوتاه و علمی آن این است: بهتر است اول نخ دندان بکشید و بعد مسواک بزنید. اما مهمتر از ترتیب، این است که هر دو کار بهصورت منظم و درست انجام شوند.
چرا نخ دندان قبل از مسواک توصیه میشود؟
نخ دندان پلاک و ذرات غذایی را از فضاهای بین دندانها جدا میکند؛ جاهایی که مسواک به آنها دسترسی ندارد. وقتی این آلودگیها آزاد میشوند، مسواک در مرحله بعد میتواند آنها را از سطح دندان و دهان خارج کند. به این ترتیب، تمیزکاری کاملتر انجام میشود و فلوراید خمیر دندان هم بهتر به سطح دندانها میرسد.
اگر برعکس انجام دهیم چه میشود؟
اگر اول مسواک بزنید و بعد نخ دندان بکشید، نخ دندان پلاکها را آزاد میکند اما دیگر مسواکی نیست که آنها را بهطور کامل پاک کند. این کار اشتباه نیست، اما از نظر اثربخشی کمی ضعیفتر است.
پس از نظر علمی: اول نخ دندان، بعد مسواک
اگر نخ دندان کشیدن برایتان سخت یا فراموششدنی است، میتوانید آن را به یک عادت ثابت قبل از مسواک شبانه تبدیل کنید. همین تغییر کوچک، تأثیر زیادی روی سلامت لثه و پیشگیری از پوسیدگی خواهد داشت.
روش صحیح نخ دندان کشیدن چگونه است؟
نخ دندان کشیدن زمانی مؤثر است که با روش درست انجام شود. بسیاری از افرادی که میگویند «نخ دندان لثهام را خون میاندازد» یا «درد دارد»، نخ دندان را با فشار و تکنیک اشتباه استفاده میکنند. نخ دندان قرار نیست به لثه آسیب بزند؛ وظیفه آن تمیز کردن فضاهایی است که مسواک به آنها دسترسی ندارد.
اگر مراحل زیر را بهدرستی انجام دهید، نخ دندان به یکی از مهمترین ابزارهای حفظ سلامت دندان و لثه تبدیل میشود.
- انتخاب نخ دندان مناسب: نخ دندانی را انتخاب کنید که برایتان راحت باشد؛ نخهای معمولی، مومی یا مخصوص دندانهای فشرده همگی قابل استفادهاند. مهمترین نکته این است که نخ در دست شما سر نخورد و کنترل آن آسان باشد.
- مقدار مناسب نخ دندان: حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر نخ دندان جدا کنید. دو سر نخ را دور انگشتان وسط هر دست بپیچید و حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر از نخ را برای کار نگه دارید. برای هر فضای بین دندانی، از بخش تمیز نخ استفاده کنید.
- وارد کردن نخ بین دندانها: نخ را بهآرامی و با حرکت کنترلشده بین دو دندان هدایت کنید. از فشار ناگهانی یا «پرت کردن» نخ به داخل لثه خودداری کنید، چون این کار باعث درد و خونریزی میشود.
- حرکت صحیح نخ روی دندان: وقتی نخ بین دندانها قرار گرفت، آن را به شکل حرف C دور سطح یک دندان خم کنید و بهآرامی از بالا به پایین حرکت دهید. سپس همین کار را برای دندان کناری تکرار کنید. این حرکت کمک میکند پلاکهای چسبیده به دیواره دندان بهخوبی جدا شوند.
- تمیز کردن زیر خط لثه: نخ دندان باید کمی وارد شیار بین دندان و لثه شود، اما بدون فشار. هدف تمیز کردن پلاکهاست، نه تحریک یا آسیب به لثه.
- تکرار برای تمام دندانها: این مراحل را برای تمام فضاهای بین دندانی، حتی دندانهای عقبی که دسترسی سختتری دارند، تکرار کنید. جا انداختن چند دندان میتواند کل اثر نخ دندان را کم کند.
- زمان مناسب نخ دندان کشیدن: بهترین زمان نخ دندان کشیدن، شب قبل از مسواک زدن است. در این زمان، پلاکها و ذرات غذایی که در طول روز جمع شدهاند، بهطور کامل پاک میشوند.
اگر در روزهای اول نخ دندان کشیدن کمی خونریزی لثه دارید، معمولاً طبیعی است و نشان دهنده التهاب قبلی لثه است. اگر نخ دندان را بهطور منظم و با روش صحیح ادامه دهید، این خونریزی طی چند روز کاهش پیدا میکند. اما اگر خونریزی شدید یا مداوم بود، بهتر است بررسی تخصصی انجام شود.
روش نخ دندان برای افراد ارتودنسی یا دارای ایمپلنت
برای افرادی که ارتودنسی دارند یا ایمپلنت انجام دادهاند، نخ دندان کشیدن فقط یک توصیه ساده بهداشتی نیست، بلکه بخش حیاتی مراقبت روزانه محسوب میشود. وجود براکتها، سیمها یا پایه ایمپلنت باعث میشود پلاک میکروبی خیلی راحتتر در دهان باقی بماند و اگر تمیزکاری دقیق انجام نشود، خطر التهاب لثه، پوسیدگی اطراف دندانها یا حتی آسیب به بافت اطراف ایمپلنت افزایش پیدا کند.
در ارتودنسی، سیمها و براکتها مثل یک مانع عمل میکنند و اجازه نمیدهند نخ دندان معمولی بهراحتی بین دندانها عبور کند. به همین دلیل، روش نخ دندان کشیدن در این افراد باید کنترل شدهتر و با ابزار مناسب انجام شود. هدف این نیست که با فشار زیاد نخ را عبور دهیم، بلکه باید پلاکها را از اطراف دندان و زیر خط لثه بهآرامی جدا کنیم، بدون اینکه به سیمها یا لثه آسیب وارد شود.
در افرادی که ایمپلنت دارند موضوع کمی متفاوت است. ایمپلنت پوسیده نمیشود، اما بافت اطراف آن بسیار حساس است. اگر پلاک و باکتری در اطراف ایمپلنت باقی بماند، میتواند باعث التهاب لثه و در موارد پیشرفته، تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت شود. نخ دندان کشیدن صحیح در این افراد بیشتر روی تمیز کردن آرام اطراف پایه ایمپلنت و جلوگیری از تجمع باکتری تمرکز دارد، نه فشار یا حرکت شدید.
نکته مهم این است که افراد دارای اورتودنسی یا ایمپلنت نباید نخ دندان کشیدن را بهخاطر سختی کار کنار بگذارند. انتخاب ابزار مناسب و انجام صحیح این کار، نهتنها از بروز مشکل جلوگیری میکند، بلکه طول عمر درمان ارتودنسی یا ایمپلنت را هم افزایش میدهد. اگر روش درست را یاد بگیرید، نخ دندان کشیدن حتی با وجود ارتودنسی یا ایمپلنت میتواند به یک عادت ساده و قابل انجام تبدیل شود.
اهمیت بهداشت دهان و دندان!
مسواک زدن و نخ دندان کشیدن کارهای سادهای به نظر میرسند، اما فقط زمانی واقعاً مؤثر هستند که با روش صحیح انجام شوند. بسیاری از مشکلات شایع دهان و دندان، مثل پوسیدگی بیندندانی، التهاب لثه و بوی بد دهان، نتیجه انجام نادرست یا ناقص همین مراقبتهای روزانه است، نه بیتوجهی کامل به آنها.
یاد گرفتن زاویه درست مسواک، حرکت صحیح دست، زمان مناسب و روش اصولی نخ دندان کشیدن، میتواند تفاوت بزرگی در سلامت دندانها ایجاد کند. این موضوع برای همه افراد اهمیت دارد، اما برای کسانی که ارتودنسی یا ایمپلنت دارند، اهمیت آن چند برابر میشود، چون تجمع پلاک در این شرایط راحتتر اتفاق میافتد.
در نهایت، بهداشت دهان یک عادت کوتاهمدت نیست، بلکه بخشی از سبک زندگی سالم است. با صرف چند دقیقه در روز و رعایت تکنیک درست، میتوان از بسیاری درمانهای پرهزینه و دردناک پیشگیری کرد و سلامت دندانها را برای سالها حفظ نمود.
