عصبکشی دندان یکی از رایجترین درمانهای دندانپزشکی است که معمولا زمانی مطرح میشود که پوسیدگی یا عفونت به عمق دندان رسیده باشد. در این شرایط، ترمیمهای ساده دیگر کافی نیستند و برای جلوگیری از گسترش عفونت و حفظ دندان، درمان ریشه انجام میشود.
بسیاری از افراد با شنیدن نام عصبکشی نگران درد یا سختی درمان میشوند، در حالی که این روش با تکنیکهای امروزی، درمانی قابل تحمل و مؤثر محسوب میشود. در این مقاله بررسی میکنیم عصب کشی دقیقاً چه زمانی لازم است، چگونه انجام میشود و چه نکاتی قبل و بعد از آن اهمیت دارد.
عصب کشی دندان چیست؟
داخل هر دندان، بافتی زنده به نام پالپ وجود دارد که شامل عصبها و عروق خونی است. این بافت مسئول تغذیه دندان و حس درد و گرما و سرماست.
وقتی پالپ دچار التهاب شدید یا عفونت شود، دیگر امکان ترمیم ساده وجود ندارد. در این شرایط، عصب کشی انجام میشود؛ یعنی پالپ آسیب دیده از داخل دندان خارج میشود، کانالها تمیز و ضدعفونی میشوند و سپس دندان مهر و موم میگردد تا منبع عفونت از بین برود.
عصب کشی دندان چه زمانی لازم است؟
عصب کشی زمانی لازم میشود که بافت زنده داخل دندان (پالپ) بهقدری آسیب دیده باشد که دیگر با یک ترمیم ساده قابل نجات نباشد. این آسیب معمولاً به دلیل پوسیدگی عمیق، شکستگی دندان یا ضربه ایجاد میشود. در این حالت، اگر درمان ریشه انجام نشود، التهاب و عفونت میتواند پیشرفت کند و به ریشه و استخوان فک برسد.
برای اینکه کاربر راحتتر تشخیص بدهد آیا ممکن است نیاز به عصبکشی داشته باشد، این نشانهها مهم هستند:
- درد دندان که خود به خود شروع میشود یا شبها بدتر میشود،
- درد ضربان دار یا احساس فشار که با مسکن فقط موقت آرام میشود،
- حساسیت به سرما یا گرما که طولانی میماند و سریع قطع نمیشود،
- درد هنگام جویدن یا ضربه زدن روی دندان،
- تورم لثه کنار دندان یا بیرون زدن یک جوش کوچک روی لثه (راه خروج چرک)،
- تغییر رنگ تیره دندان، مخصوصاً بعد از ضربه،
- وجود آبسه یا عفونت در عکس رادیوگرافی.
البته تشخیص قطعی فقط با معاینه و عکس برداری انجام میشود، چون بعضی دندانها ممکن است عفونت داشته باشند ولی درد واضح ایجاد نکنند. اگر یکی از علائم بالا را دارید، بهترین کار این است که زودتر دندانپزشک دندان را بررسی کند تا اگر لازم بود، عصب کشی بهموقع انجام شود و دندان حفظ شود.
اگر عصب کشی انجام نشود چه اتفاقی میافتد؟
وقتی دندانی به عصب کشی نیاز دارد اما درمان انجام نمیشود، مشکل بهمرور خودبهخود برطرف نخواهد شد و معمولا وارد مرحله جدیتری میشود. در این حالت، بافت عفونی داخل دندان باقی میماند و محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میشود.
در قدم اول، درد دندان ممکن است شدیدتر، مداومتر و ضرباندار شود یا حتی به فک، گوش و سر تیر بکشد. در بعضی افراد درد موقتا کاهش پیدا میکند، اما این به معنای خوب شدن نیست؛ بلکه نشانه از بین رفتن کامل عصب و پیشرفت عفونت است.
با ادامه پیدا کردن این وضعیت، عفونت میتواند از نوک ریشه خارج شود و به استخوان فک برسد. در این مرحله آبسه، تورم لثه، خروج چرک و بوی بد دهان ایجاد میشود. اگر باز هم درمان انجام نشود، احتمال تخریب استخوان اطراف دندان افزایش پیدا میکند و در نهایت ممکن است دندان قابل حفظ نباشد و نیاز به کشیدن پیدا کند.
در موارد شدیدتر، عفونت دندان درمان نشده میتواند به بافتهای اطراف صورت، سینوسها یا حتی جریان خون گسترش پیدا کند. به همین دلیل، عصب کشی فقط برای رفع درد نیست؛ بلکه درمانی پیشگیرانه برای جلوگیری از عوارض جدیتر و حفظ سلامت دهان و بدن محسوب میشود.
عصب کشی دندان چگونه انجام میشود و چه مراحلی دارد؟
فرآیند عصب کشی معمولا در چند مرحله انجام میشود و برخلاف تصور عموم، با بیحسی مناسب دردناک نیست.
- مرحله اول: معاینه و عکس برداری
در ابتدا دندانپزشک دندان را معاینه میکند و با عکس رادیوگرافی، میزان پوسیدگی، محل عفونت و تعداد کانالهای ریشه را بررسی میکند. این مرحله برای برنامه ریزی دقیق درمان ضروری است. - مرحله دوم: بیحسی موضعی دندان
برای جلوگیری از درد، دندان و اطراف آن کاملاً بیحس میشود. با بیحسی مناسب، بیمار در طول درمان دردی احساس نمیکند. - مرحله سوم: دسترسی به عصب دندان
دندانپزشک یک سوراخ کوچک روی تاج دندان ایجاد میکند تا به فضای داخلی و کانالهای ریشه دسترسی پیدا کند. - مرحله چهارم: خارج کردن عصب و بافت عفونی
در این مرحله، عصب آسیب دیده و بافتهای عفونی با ابزارهای مخصوص از داخل کانالها خارج میشوند. این مهمترین بخش درمان برای حذف منبع عفونت است. - مرحله پنجم: شستوشو و ضدعفونی کانالها
کانالهای ریشه بهطور کامل شست و شو و ضدعفونی میشوند تا هیچ باکتری یا بافت آلودهای باقی نماند. - مرحله ششم: پر کردن کانالهای ریشه
پس از تمیز شدن کامل، کانالها با مواد مخصوص پر میشوند تا راه ورود دوباره میکروبها بسته شود و عفونت برنگردد. - مرحله هفتم: ترمیم نهایی دندان
در پایان، دندان با پرکردگی یا در بسیاری از موارد با روکش ترمیم میشود تا استحکام دندان حفظ شود و بتواند بهطور طبیعی عمل جویدن را انجام دهد.
آیا عصب کشی درد دارد؟
با روشهای امروزی و بیحسی مناسب، عصبکشی دردناک نیست. در واقع، بسیاری از بیماران بعد از درمان احساس آرامش دارند، چون منبع اصلی درد حذف شده است. البته با توجه به تعداد کانال های عصب کشی، ممکن است بعد از آن کمی حساسیت یا درد خفیف وجود داشته باشد که معمولا طی چند روز و با مسکنهای ساده برطرف میشود.
عصب کشی چند جلسه طول میکشد؟
در بسیاری از دندانها، عصب کشی در یک جلسه انجام میشود. اما در مواردی که عفونت شدید باشد یا دندان کانالهای پیچیدهای داشته باشد، ممکن است درمان به دو یا چند جلسه نیاز داشته باشد. این تصمیم کاملا به شرایط دندان و تشخیص دندانپزشک بستگی دارد.
آیا دندان عصب کشی شده زنده است؟
این سؤال خیلی رایج است، چون خیلیها فکر میکنند وقتی عصب دندان برداشته میشود، دندان «میمیرد» و دیگر به درد نمیخورد. واقعیت این است که بعد از عصب کشی، بافت زنده داخل دندان (عصب و رگهای خونی پالپ) خارج میشود، بنابراین دندان دیگر مثل قبل حس سرما و گرما را منتقل نمیکند و «حس زنده بودن» داخلیاش را از دست میدهد.
اما از نظر عملکرد، دندان همچنان میتواند در دهان باقی بماند و کار کند. یعنی اگر کانالها درست ضدعفونی و پر شوند و ترمیم نهایی خوب انجام شود، دندان عصب کشی شده میتواند سالها مثل یک دندان طبیعی برای جویدن استفاده شود.
یک نکته مهم این است که چون خونرسانی داخلی دندان قطع میشود، دندان ممکن است بهمرور کمی شکنندهتر شود یا در بعضی افراد تغییر رنگ پیدا کند. به همین دلیل، دندانپزشک در بسیاری از موارد پیشنهاد میکند برای محافظت بهتر، بعد از عصبکشی از ترمیم مناسب و در صورت نیاز روکش استفاده شود تا طول عمر دندان بیشتر شود.
پس خلاصهاش این میشود: دندان عصب کشی شده دیگر عصب زنده ندارد، اما اگر درست درمان و ترمیم شود، کاملاً قابل استفاده و ماندگار است.
مراقبتهای بعد از عصب کشی دندان
مراقبتهای بعد از عصب کشی نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان و ماندگاری دندان دارند. اگرچه عصب کشی منبع عفونت و درد را از بین میبرد، اما دندان هنوز نیاز به محافظت و ترمیم صحیح دارد. رعایت چند نکته ساده میتواند از درد، شکستگی دندان و عود مشکل جلوگیری کند.
- تا زمانی که بیحسی کاملاً از بین نرفته، از خوردن و جویدن با آن سمت دهان خودداری کنید.
- در یکی دو روز اول، احساس درد یا حساسیت خفیف هنگام جویدن طبیعی است و بهتدریج کاهش مییابد.
- در صورت نیاز، فقط از مسکنهایی که دندانپزشک توصیه کرده استفاده کنید و از مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنید.
- مسواک زدن و نخ دندان کشیدن را ادامه دهید، اما ناحیه عصب کشیشده را با ملایمت تمیز کنید.
- تا قبل از ترمیم نهایی یا روکش، از جویدن غذاهای سفت، چسبناک یا بسیار سخت با این دندان خودداری کنید.
- اگر آنتی بیوتیک برای شما تجویز شده، دارو را طبق دستور و تا پایان دوره مصرف کنید.
- در صورت بروز درد شدید، تورم، تب یا ترشح غیرعادی، با دندانپزشک تماس بگیرید.
- ترمیم نهایی یا روکش دندان را در زمان تعیینشده انجام دهید و آن را به تعویق نیندازید.
- از فشار دادن یا دندان قروچه روی دندان عصب کشی شده پرهیز کنید، چون احتمال ترک خوردگی وجود دارد.
- مراجعات پیگیری را جدی بگیرید تا از موفقیت درمان در بلندمدت مطمئن شوید.
سوالات متداول
- آیا عصب کشی دندان درد دارد؟
با بیحسی موضعی و روشهای امروزی، عصب کشی معمولاً دردناک نیست و بیشتر بیماران حین درمان دردی احساس نمیکنند - عصب کشی چند جلسه طول میکشد؟
در بسیاری از موارد، عصب کشی در یک جلسه انجام میشود، اما در صورت عفونت شدید یا پیچیدگی کانالها ممکن است به دو یا چند جلسه نیاز باشد. - بعد از عصب کشی تا چند روز درد طبیعی است؟
درد یا حساسیت خفیف تا چند روز طبیعی است، اما درد شدید یا رو به افزایش نیاز به بررسی دارد. - آیا دندان عصب کشی شده حتما باید روکش شود؟
در بسیاری از دندانها، بهویژه دندانهای عقبی، روکش برای افزایش استحکام و جلوگیری از شکستگی توصیه میشود. - اگر عصب کشی را انجام ندهیم چه میشود؟
عفونت میتواند گسترش پیدا کند، درد شدیدتر شود و در نهایت ممکن است دندان قابلحفظ نباشد و نیاز به کشیدن پیدا کند.
کلام پایانی
عصب کشی دندان زمانی انجام میشود که بافت داخلی دندان بهدلیل پوسیدگی عمیق، ضربه یا عفونت شدید آسیب دیده و دیگر امکان ترمیم ساده وجود ندارد. این درمان با هدف حذف منبع عفونت، کاهش درد و مهمتر از همه حفظ دندان طبیعی انجام میشود و در بسیاری از موارد مانع از کشیدن دندان خواهد شد.
با وجود تصورات رایج، عصب کشی با روشهای امروزی درمانی قابل تحمل و ایمن است و اگر به موقع انجام شود، میتواند سالها عملکرد طبیعی دندان را حفظ کند. رعایت مراقبتهای بعد از عصب کشی و انجام ترمیم نهایی یا روکش در زمان مناسب، نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.
در نهایت، اگر علائمی مانند درد شدید، حساسیت طولانی مدت یا نشانههای عفونت را تجربه میکنید، مراجعه زودهنگام به دندانپزشک بهترین تصمیم است. تشخیص و درمان بهموقع، هم از درد و عوارض جدیتر جلوگیری میکند و هم شانس حفظ دندان را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
