دندان عقل معمولا آخرین دندانی است که در دهان رویش پیدا میکند و به همین دلیل، بیشترین چالش را هم ایجاد میکند. بسیاری از افراد زمانی متوجه وجود مشکل میشوند که درد، التهاب یا فشار در انتهای فک را تجربه میکنند.
در این شرایط، اصطلاح دندان عقل نهفته زیاد شنیده میشود؛ اما نهفتگی دقیقا به چه معناست و چرا اتفاق میافتد؟ در این مقاله بهصورت شفاف توضیح میدهیم دندان عقل نهفته چیست، چگونه تشخیص داده میشود و چه زمانی نیاز به پیگیری جدی دارد.
دندان عقل نهفته چیست؟
دندان عقل نهفته به دندان عقلی گفته میشود که بهطور کامل یا ناقص از لثه خارج نشده و در داخل استخوان فک یا زیر لثه باقی مانده است. این نهفتگی میتواند بهصورت کامل باشد، یعنی دندان اصلا دیده نشود، یا بهصورت نیمه نهفته که بخشی از تاج دندان بیرون آمده اما مسیر رویش آن مسدود شده است.
دلیل اصلی نهفتگی کمبود فضای کافی در فک است. از آنجا که دندان عقل آخرین دندان دائمی محسوب میشود، اغلب با محدودیت فضا مواجه میشود و نمیتواند در جای درست خود قرار بگیرد.
مایو کلینیک در خصوص دندان عقل نهفته توضیح مختصر و شفافی میدهد:
Sometimes a wisdom tooth becomes stuck below the surface of your gums and grows at an odd angle, possibly causing problems. This is called an impacted wisdom tooth.
گاهی اوقات دندان عقل زیر سطح لثه گیر میکند و با زاویهای عجیب رشد میکند و ممکن است مشکلاتی ایجاد میکند. به این حالت دندان عقل نهفته میگویند.
انواع نهفتگی دندان عقل
نهفتگی دندان عقل فقط یک شکل ندارد و بر اساس جهت و موقعیت دندان دسته بندی میشود. شناخت این انواع به درک بهتر شدت مشکل کمک میکند.
- نهفتگی عمودی
در این حالت، دندان عقل در جهت درست قرار دارد اما فضای کافی برای رویش کامل ندارد. این نوع نهفتگی سادهتر است و گاهی بدون علامت باقی میماند.
- نهفتگی مایل یا زاویهدار
دندان با زاویه به سمت دندان کناری رشد کرده است. این حالت یکی از شایعترین انواع نهفتگی است و میتواند باعث فشار، درد یا پوسیدگی دندان مجاور شود.
- نهفتگی افقی
در این نوع، دندان عقل تقریبا بهصورت خوابیده در داخل فک قرار دارد. این حالت معمولا مشکلسازتر است و اغلب نیاز به جراحی دارد.
- نهفتگی کامل در استخوان
دندان بهطور کامل داخل استخوان فک باقی مانده و هیچ بخشی از آن دیده نمیشود. تشخیص این حالت فقط با تصویربرداری امکان پذیر است.
بیشتر بدانید: بعد از جراحی دندان عقل چی بخوریم؟معرفی 12 غذای مفید
علائم دندان عقل نهفته
دندان عقل نهفته همیشه بلافاصله باعث درد یا ناراحتی نمیشود و به همین دلیل ممکن است مدتها بدون توجه باقی بماند. با این حال، وقتی دندان نتواند مسیر طبیعی رویش خود را طی کند یا به دندانها و بافتهای اطراف فشار بیاورد، بهتدریج علائمی ظاهر میشود که شناخت آنها اهمیت زیادی دارد. شدت این علائم بسته به نوع نهفتگی، زاویه دندان و وضعیت فک هر فرد متفاوت است.
از شایعترین علائم دندان عقل نهفته میتوان به درد مبهم یا به اصطلاحی دل دل کردن در انتهای فک اشاره کرد که گاهی به گوش یا شقیقه انتشار پیدا میکند. بسیاری از افراد این درد را هنگام جویدن یا باز کردن دهان بیشتر احساس میکنند. تورم و التهاب لثه اطراف دندان عقل نیز علامت رایجی است، بهویژه در نهفتگیهای نیمه کامل که بخشی از دندان بیرون آمده و محل تجمع باکتری میشود.
در برخی موارد، بوی بد دهان یا طعم ناخوشایند ایجاد میشود که معمولاً به دلیل گیر افتادن مواد غذایی و رشد باکتریها در اطراف دندان نهفته است. سختی در باز کردن دهان یا احساس فشار در فک هم میتواند نشانه درگیری بافتهای اطراف دندان عقل باشد. اگر دندان نهفته به دندان کناری فشار بیاورد، ممکن است درد یا پوسیدگی در دندان مجاور نیز مشاهده شود.
در مراحل پیشرفتهتر یا هنگام عفونت، علائمی مانند درد شدید، تورم قابل مشاهده صورت، حساسیت هنگام لمس فک یا حتی تب خفیف ممکن است ظاهر شود. بروز چنین علائمی نشان میدهد که دندان عقل نهفته نیاز به بررسی و درمان فوری دارد و نباید نادیده گرفته شود.
بهطور کلی، هرگونه درد، التهاب یا تغییر غیرعادی در انتهای فک که بهصورت مداوم تکرار میشود، میتواند نشانه دندان عقل نهفته باشد و بررسی تخصصی توسط دندانپزشک را ضروری میکند.
تشخیص نهفتگی دندان عقل چگونه انجام میشود؟
تشخیص دندان عقل نهفته کار پیچیدهای نیست و با چند بررسی ساده توسط دندانپزشک انجام میشود. هدف از این بررسیها این است که مشخص شود دندان عقل بهدرستی رشد کرده یا در داخل لثه و استخوان فک گیر کرده است.
در قدم اول، دندانپزشک دهان و لثه را معاینه میکند. اگر دندان عقل دیده نشود یا فقط بخشی از آن از لثه بیرون آمده باشد، احتمال نهفتگی وجود دارد. همچنین التهاب، قرمزی لثه یا درد در انتهای فک میتواند نشانه مشکل باشد.
مرحله بعدی و مهمترین بخش تشخیص، عکس برداری از دندانها است. معمولا یک عکس رادیولوژی ساده به نام عکس پانورامیک گرفته میشود. این عکس به دندانپزشک نشان میدهد دندان عقل دقیقا کجا قرار دارد، به چه سمتی رشد کرده و آیا به دندان کناری یا استخوان فک فشار میآورد یا نه. بدون این عکس، تشخیص دقیق نهفتگی امکان پذیر نیست.
در بعضی افراد، دندان عقل داخل استخوان فک پنهان است و هیچ علامت ظاهری ندارد. در این حالت، فقط با عکس برداری میتوان متوجه نهفتگی شد. به همین دلیل، حتی اگر درد شدیدی نداشته باشید، بررسی دورهای دندانها کمک میکند دندان عقل نهفته زودتر تشخیص داده شود و از مشکلات بعدی جلوگیری شود.
بهطور خلاصه، معاینه ساده دندانپزشک همراه با عکسبرداری بهترین و مطمئنترین راه برای تشخیص نهفتگی دندان عقل است.
درمان دندان عقل نهفته چگونه است؟
درمان دندان عقل نهفته به این بستگی دارد که آیا این دندان مشکل ایجاد کرده یا نه. همه دندانهای عقل نهفته الزاما نیاز به درمان فوری ندارند، اما اگر باعث درد، التهاب یا عفونت شوند، باید برای آنها اقدام شود.
در مواردی که دندان عقل نهفته علامتی ندارد و به دندانهای کناری آسیب نمیزند، درمان خاصی انجام نمیشود و فقط لازم است هر چند وقت یکبار توسط دندانپزشک بررسی شود. این کار کمک میکند اگر در آینده مشکلی ایجاد شد، زودتر تشخیص داده شود.
اما اگر دندان عقل نهفته باعث درد، تورم لثه، بوی بد دهان یا عفونت شود، درمان لازم است. در این شرایط، دندانپزشک توصیه میکند دندان عقل کشیده یا با جراحی خارج شود. این کار با بیحسی انجام میشود و بیمار دردی احساس نمیکند. بسته به وضعیت دندان، ممکن است کشیدن ساده باشد یا نیاز به جراحی کوچک داشته باشد.
در بعضی مواقع که اطراف دندان عقل عفونت وجود دارد، ابتدا داروهایی مثل آنتی بیوتیک یا مسکن تجویز میشود تا التهاب کاهش پیدا کند. بعد از آرام شدن عفونت، خارج کردن دندان عقل انجام میشود تا مشکل دوباره برنگردد.
پس اگر دندان عقل نهفته مشکلی ایجاد نکند، فقط تحت نظر قرار میگیرد، اما اگر درد یا عفونت داشته باشد، بهترین درمان خارج کردن آن توسط دندانپزشک است. رسیدگی بهموقع باعث میشود از دردهای شدید و مشکلات بزرگتر در آینده جلوگیری شود.
اگر دندان عقل نهفته جراحی نشود چه میشود؟
اگر دندان عقل نهفته مشکلی ایجاد نکند، در بعضی افراد ممکن است سالها بدون درد و علامت باقی بماند. اما در بسیاری از موارد، بیتوجهی به دندان عقل نهفته میتواند بهمرور باعث بروز مشکلات جدیتری شود. به زبان ساده، دندان عقل نهفته مثل دندانی است که در جای اشتباه گیر کرده و هر لحظه ممکن است دردسر درست کند.
- یکی از شایعترین پیامدها، عفونت و التهاب مکرر لثه اطراف دندان عقل است. چون این دندان کامل بیرون نمیآید، مواد غذایی و باکتریها در اطراف آن جمع میشوند و تمیز کردن این ناحیه سخت است. این موضوع باعث درد، تورم، بوی بد دهان و گاهی ترشح چرک میشود.
- در برخی افراد، دندان عقل نهفته به دندان کناری فشار میآورد. این فشار میتواند باعث پوسیدگی دندان مجاور، درد در آن دندان یا حتی لق شدن آن شود؛ مشکلی که گاهی بدون جراحی دندان عقل برطرف نمیشود.
- در موارد پیشرفتهتر، ممکن است در اطراف دندان عقل نهفته کیست یا آسیب استخوانی ایجاد شود. این حالت نادر است، اما اگر رخ دهد، درمان آن پیچیدهتر و پرهزینهتر خواهد بود.
- همچنین باقی ماندن دندان عقل نهفته میتواند باعث دردهای دورهای فک، سختی در باز کردن دهان یا انتشار درد به گوش و شقیقه شود؛ علائمی که کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهند.
بهطور خلاصه، اگر دندان عقل نهفته علائمی داشته باشد و جراحی نشود، احتمال بروز عفونت، درد، آسیب به دندانهای دیگر و مشکلات جدیتر وجود دارد. به همین دلیل، در صورت توصیه دندانپزشک به جراحی، انجام بهموقع آن بهترین راه برای جلوگیری از درد و عوارض آینده است.
سوالات متداول
- دندان عقل نهفته یعنی چه؟
دندان عقل نهفته دندانی است که بهطور کامل از لثه بیرون نیامده و داخل لثه یا استخوان فک گیر کرده است. - آیا دندان عقل نهفته همیشه درد دارد؟
خیر. بعضی دندانهای عقل نهفته ممکن است مدتها بدون درد باشند، اما در صورت ایجاد التهاب یا عفونت، درد شروع میشود. - از کجا بفهمیم دندان عقل نهفته داریم؟
معمولا با معاینه دندانپزشک و گرفتن عکس رادیولوژی میتوان نهفتگی دندان عقل را تشخیص داد. - آیا دندان عقل نهفته حتما باید کشیده شود؟
نه همیشه. اگر مشکلی ایجاد نکند، ممکن است فقط تحت نظر باشد؛ اما در صورت درد یا عفونت، کشیدن یا جراحی توصیه میشود. - جراحی دندان عقل نهفته درد دارد؟
خیر. جراحی با بیحسی انجام میشود و بیمار هنگام عمل درد احساس نمیکند. درد بعد از جراحی معمولاً قابلکنترل است. - اگر دندان عقل نهفته را نکشیم چه میشود؟
ممکن است باعث عفونت لثه، درد، پوسیدگی دندان کناری یا مشکلات استخوانی شود. - دوران بهبودی بعد از جراحی دندان عقل نهفته چقدر طول میکشد؟
معمولاً چند روز تا یک هفته طول میکشد و بیشتر افراد بهسرعت به شرایط عادی برمیگردند.
مراجعه به پزشک برای دندا عقل نهفته!
دندان عقل نهفته یکی از مشکلات شایع دهان و دندان است که به دلیل کمبود فضای فک ایجاد میشود و ممکن است بدون علامت یا همراه با درد و التهاب باشد. تشخیص بهموقع این وضعیت با معاینه و عکس برداری کمک میکند از بروز عفونت، آسیب به دندانهای مجاور و مشکلات جدیتر جلوگیری شود.
اگر دندان عقل نهفته باعث درد یا عفونت شود، خارج کردن آن بهترین و مؤثرترین راه درمان است. پیگیری منظم و تصمیمگیری بهموقع، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و پیشگیری از دردهای آینده دارد.
