درد دندانی که با تورم، احساس فشار یا ضربان همراه است، معمولا یک پیام واضح دارد: عفونت فعال شده است. عفونت دندان فقط یک درد ساده نیست و اگر بهموقع تخلیه و درمان نشود، میتواند به استخوان فک، لثههای اطراف و حتی نواحی دیگر بدن گسترش پیدا کند.
طبیعی است که در چنین شرایطی بهدنبال راهی سریع برای خارج کردن عفونت باشید، اما نکته مهم اینجاست که سرعت نباید جای درمان درست را بگیرد.
عفونت دندان چیست و چرا ایجاد میشود؟
عفونت دندان زمانی ایجاد میشود که باکتریها از طریق پوسیدگی عمیق، ترک دندان، شکستگی یا بیماری لثه به بخش داخلی دندان یا ریشه آن نفوذ میکنند. بدن برای مقابله با این باکتریها چرک تولید میکند و این چرک در فضای بسته اطراف ریشه یا زیر لثه جمع میشود.
شایعترین علتهای عفونت دندان شامل پوسیدگی درمان نشده، ترمیمهای قدیمی و نامناسب، درمان ناقص عصب کشی و گاهی عفونتهای لثهای است که به ریشه دندان میرسند.
همچنین در مواردی ممکن است عفونت دندان با آبسه دندان اشتباه گرفته شود اما باید بدانید که عفونت دندان یک مفهوم کلیتر است. زمانی که باکتریها وارد دندان یا بافتهای اطراف آن میشوند و باعث التهاب، درد یا آسیب میشوند، به آن عفونت دندان گفته میشود. این عفونت میتواند خفیف باشد یا هنوز به مرحله جمع شدن چرک نرسیده باشد.
آبسه دندان در واقع یک نوع پیشرفتهتر از عفونت دندان است. وقتی عفونت درمان نشود، بدن برای مقابله با باکتریها چرک تولید میکند و این چرک در یک ناحیه مشخص جمع میشود. به این تجمع چرک، آبسه گفته میشود. آبسه معمولاً با تورم واضح، درد ضرباندار، حساسیت شدید و گاهی خروج چرک همراه است. تشخیص چنین موردی برعهده پزشک متخصص است.
چگونه عفونت دندان را خارج کنیم؟
عفونت دندان زمانی ایجاد میشود که باکتریها به عمق دندان یا اطراف ریشه نفوذ کرده و چرک در آن ناحیه جمع شود. خارج کردن عفونت به این معناست که منبع باکتری و چرک از بدن حذف شود، نه اینکه فقط درد یا تورم موقتا کاهش پیدا کند. به همین دلیل، درمان عفونت دندان معمولاً ترکیبی از تخلیه عفونت، درمان عامل اصلی و در برخی موارد مصرف دارو است.
نکته مهم اینجاست که روش خارج کردن عفونت به شدت عفونت، محل آن و وضعیت دندان بستگی دارد. بعضی روشها نقش درمان اصلی دارند و بعضی فقط کمک کننده هستند. در ادامه، روشها را بهصورت شفاف و جداگانه توضیح میدهیم.
روشهای پزشکی خارج کردن عفونت دندان
روشهای پزشکی، تنها راههای قطعی و مؤثر برای تخلیه واقعی عفونت دندان هستند و باید حتماً توسط دندانپزشک انجام شوند. این روشها مستقیما منبع عفونت را هدف قرار میدهند و برخلاف روشهای خانگی یا دارویی، باعث حذف چرک و باکتری میشوند.
تخلیه آبسه دندان (برش و تخلیه چرک)
در مواردی که چرک بهصورت آبسه در لثه یا اطراف ریشه دندان جمع شده باشد، دندانپزشک با ایجاد یک برش کوچک در محل عفونت، چرک را تخلیه میکند. این اقدام باعث کاهش سریع درد، فشار و تورم میشود و اولین و ضروریترین قدم درمان عفونت فعال محسوب میشود.
درمان ریشه یا عصب کشی دندان عفونی
اگر منشأ عفونت داخل دندان باشد، درمان ریشه یا عصبکشی انجام میشود. در این روش، بافت عفونی از داخل کانالهای ریشه خارج شده و کانالها بهطور کامل شست و شو و ضدعفونی میشوند. سپس مسیر ورود مجدد باکتریها بسته میشود تا از عود عفونت جلوگیری گردد. این روش زمانی انتخاب میشود که دندان هنوز قابلیت حفظ شدن داشته باشد.
کشیدن دندان عفونی و غیرقابل ترمیم
در شرایطی که دندان بهشدت تخریب شده و امکان ترمیم یا نگهداری آن وجود نداشته باشد، کشیدن دندان بهترین راه برای حذف کامل منبع عفونت است. در این حالت، همزمان با خارج شدن دندان، عفونت و چرک اطراف آن نیز تخلیه میشود و خطر گسترش عفونت از بین میرود.
روشهای دارویی برای کنترل عفونت دندان
داروها نقش مهمی در کنترل عفونت دندان دارند، اما باید یک نکته مهم را از ابتدا روشن کرد:
دارو بهتنهایی عفونت دندان را خارج نمیکند. داروها کمک میکنند عفونت گسترش پیدا نکند، علائم کاهش یابد و بدن فرصت پیدا کند تا بعد از تخلیه یا درمان اصلی، بهبود کامل انجام شود. به همین دلیل، مصرف دارو باید حتماً تحت نظر دندانپزشک باشد.
آنتیبیوتیکها (قرصهای چرک خشککن)
آنتیبیوتیکها شایعترین داروهایی هستند که برای عفونت دندان تجویز میشوند. این داروها باعث کاهش تعداد باکتریها و مهار گسترش عفونت میشوند، اما چرک جمع شده را بهتنهایی تخلیه نمیکنند. اگر بخواهیم به بهترین قرص برای دندان درد و عفونت اشاره کنیم باید اول از همه آموکسی سیلین را نام ببریم!
آموکسی سیلین یکی از رایجترین آنتی بیوتیکها برای عفونت دندان است و در عفونتهای خفیف تا متوسط استفاده میشود. در موارد شدیدتر یا مقاومتر، ممکن است همراه با کلاوولانیک اسید تجویز شود.
در افرادی که به پنیسیلین حساسیت دارند، آنتی بیوتیکهایی مثل کلیندامایسین یا آزیترومایسین جایگزین میشوند. انتخاب نوع آنتیبیوتیک به شدت عفونت، شرایط بدنی فرد و سابقه حساسیت دارویی بستگی دارد.
نکته بسیار مهم این است که قطع زودهنگام آنتی بیوتیک یا مصرف خودسرانه آن میتواند باعث عود عفونت و مقاوم شدن باکتریها شود.
داروهای مسکن و ضدالتهاب
داروهای مسکن مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای کاهش درد و التهاب استفاده میشوند. این داروها فقط علائم را کنترل میکنند و هیچ نقشی در از بین بردن عفونت ندارند، اما میتوانند تحمل درد را تا زمان درمان اصلی آسانتر کنند.
در بعضی موارد، دندانپزشک ترکیب دارویی خاصی را برای کنترل بهتر درد و التهاب پیشنهاد میدهد.
دهانشویههای دارویی
دهان شویههای آنتیباکتریال میتوانند به کاهش بار میکروبی دهان کمک کنند و محیط دهان را تمیزتر نگه دارند. این دهان شویهها بهعنوان درمان کمکی استفاده میشوند و جایگزین آنتیبیوتیک یا تخلیه عفونت نیستند.
استفاده برای مدت طولانی یا خودسرانه از دهانشویههای قوی توصیه نمیشود و باید طبق نظر دندانپزشک انجام شود.
اگر عفونت با تورم شدید، خروج چرک، تب یا درد ضربان دار همراه باشد، مصرف دارو بدون تخلیه عفونت کافی نخواهد بود. در این شرایط، دارو فقط زمان میخرد و درمان اصلی باید حتماً انجام شود.
روشهای خانگی برای کاهش علائم عفونت دندان
خیلی از افراد وقتی با عفونت دندان روبهرو میشوند، قبل از مراجعه به دندانپزشک بهدنبال راههای خانگی میگردند. بعضی از این روشها میتوانند به کاهش موقت درد، التهاب و رشد باکتریها کمک کنند، اما باید تأکید کرد که هیچکدام از این روشها عفونت دندان را به طور کامل خارج نمیکنند.
این راهکارها فقط نقش تسکینی دارند و نباید باعث بهتعویق افتادن درمان اصلی شوند.
در ادامه، رایجترین روشهای خانگی را توضیح میدهیم.
شست و شوی دهان با آب نمک
آب نمک یکی از ایمنترین و مؤثرترین روشهای خانگی برای کاهش التهاب لثه است. نمک خاصیت ضدباکتری ملایمی دارد و شستوشوی دهان با آب نمک ولرم میتواند محیط دهان را تمیزتر کند و تا حدی از رشد باکتریها جلوگیری نماید. این روش ممکن است درد و تورم را کمتر کند، اما چرک عفونت را تخلیه نمیکند.
استفاده از سیر
سیر بهدلیل داشتن ترکیبات ضدباکتری طبیعی، در طب سنتی برای کاهش عفونت استفاده میشود. بعضی افراد سیر له شده را بهصورت موضعی روی دندان یا لثه قرار میدهند. این کار ممکن است بهطور موقت درد را کاهش دهد، اما تماس مستقیم سیر با لثه میتواند باعث سوزش یا تحریک بافت شود. بنابراین اگر استفاده میشود، باید با احتیاط و برای مدت کوتاه باشد.
جوش شیرین
جوش شیرین خاصیت قلیایی دارد و میتواند به کاهش اسیدیته دهان و محدود کردن رشد باکتریها کمک کند. شستوشوی دهان با محلول بسیار رقیق جوششیرین ممکن است احساس تمیزی ایجاد کند، اما استفاده مکرر یا غلیظ آن میتواند به بافت دهان آسیب بزند و توصیه نمیشود.
کمپرس سرد
قرار دادن کمپرس سرد روی صورت، در سمت دندان عفونی، میتواند تورم و درد را موقتا کاهش دهد. این روش فقط برای کنترل درد کاربرد دارد و هیچ اثری روی خود عفونت ندارد.
کنترل درد با مسکنهای ساده
داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن میتوانند درد ناشی از عفونت را کمتر کنند. این داروها عفونت را درمان نمیکنند، اما کمک میکنند تا زمان مراجعه به دندانپزشک درد قابلتحملتر شود.
فشار دادن لثه برای خارج کردن چرک، سوراخ کردن آبسه با سوزن یا وسایل تیز، گذاشتن مواد تحریک کننده مثل سرکه یا الکل روی دندان و مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک از کارهای خطرناک هستند. این اقدامات میتوانند باعث پخش عفونت و ایجاد عوارض جدی شوند.
روشهای خانگی مثل آب نمک، سیر یا جوش شیرین فقط میتوانند علائم عفونت دندان را بهطور موقت کاهش دهند. خارج کردن واقعی عفونت فقط با درمانهای پزشکی امکان پذیر است. اگر درد، تورم یا نشانههای عفونت وجود دارد، بهترین تصمیم مراجعه هرچه زودتر به دندانپزشک است.
علائم عفونت دندان که نباید نادیده گرفته شوند!
عفونت دندان همیشه با درد شدید شروع نمیشود. گاهی علائم بهتدریج ظاهر میشوند، اما اهمیت بالایی دارند.
درد ضربان دار، تورم لثه یا صورت، حساسیت شدید به فشار، بوی بد دهان، طعم تلخ یا چرکی در دهان، تب و در برخی موارد خروج چرک از کنار دندان از نشانههای شایع عفونت هستند. وجود تورم یا تب بهویژه نشان میدهد که عفونت فعال است و نیاز به اقدام فوری دارد.
آیا خارج کردن عفونت دندان در خانه امکان پذیر است؟
پاسخ کوتاه و صریح این است: خیر. تخلیه واقعی عفونت دندان در خانه امکان پذیر نیست. هیچ روش خانگی نمیتواند چرک جمع شده در ریشه یا استخوان فک را بهطور کامل خارج کند.
روشهایی مثل شستوشوی دهان با آب نمک یا کمپرس سرد ممکن است درد و التهاب را موقتا کاهش دهند، اما عفونت همچنان باقی میماند. حتی مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک بدون تخلیه عفونت، فقط علائم را پنهان میکند و مشکل را به آینده موکول میکند.
چه زمانی باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کرد؟
وقتی صحبت از عفونت دندان میشود، زمان نقش بسیار مهمی دارد. بعضی از علائم نشان میدهند که عفونت دیگر یک مشکل ساده یا قابل تحمل نیست و نیاز به بررسی فوری توسط دندانپزشک دارد. در این شرایط، تأخیر در مراجعه میتواند باعث گسترش عفونت به استخوان فک، بافتهای صورت یا حتی سایر بخشهای بدن شود.
اگر درد دندان شدید و ضربان دار است، تورم صورت یا لثه به سرعت افزایش پیدا کرده، چرک از لثه خارج میشود یا علائمی مانند تب، بیحالی و دشواری در باز کردن دهان وجود دارد، مراجعه فوری به دندانپزشک ضروری است.
این نشانهها معمولا به این معنا هستند که عفونت فعال و پیش رونده است و درمان خانگی یا مصرف خودسرانه دارو نمیتواند مشکل را برطرف کند.
سوالات متداول
- آیا عفونت دندان خودبهخود خوب میشود؟
خیر. عفونت دندان معمولاً خودبهخود از بین نمیرود و در صورت درمان نشدن، میتواند شدیدتر شود یا به نواحی اطراف گسترش پیدا کند. - آیا آنتی بیوتیک میتواند عفونت دندان را درمان کند؟
آنتیبیوتیک فقط به کنترل و کاهش عفونت کمک میکند، اما منبع اصلی عفونت را از بین نمیبرد. درمان قطعی نیاز به اقدام دندانپزشکی دارد. - خارج کردن چرک دندان در خانه امکان پذیر است؟
خیر. تلاش برای تخلیه چرک در خانه خطرناک است و میتواند باعث پخش عفونت و ایجاد عوارض جدی شود. - چند روز بعد از شروع عفونت باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
بهمحض مشاهده علائمی مانند درد شدید، تورم، چرک یا تب، باید بدون تأخیر به دندانپزشک مراجعه کرد. - آیا عفونت دندان میتواند به سایر قسمتهای بدن آسیب بزند؟
بله. در موارد شدید، عفونت میتواند به استخوان فک، سینوسها یا حتی جریان خون منتقل شود. - بعد از تخلیه عفونت دندان، درد فوراً از بین میرود؟
معمولاً بعد از تخلیه چرک و شروع درمان، درد و فشار بهسرعت کاهش مییابد، اما بهبود کامل چند روز زمان میبرد. - آیا کشیدن دندان همیشه برای درمان عفونت لازم است؟
خیر. اگر دندان قابل نگهداری باشد، درمان ریشه انجام میشود. کشیدن دندان فقط زمانی توصیه میشود که امکان ترمیم وجود نداشته باشد. - آیا روشهای خانگی میتوانند جایگزین درمان پزشکی شوند؟
خیر. روشهای خانگی فقط علائم را موقتاً کاهش میدهند و درمان محسوب نمیشوند. - اگر عفونت دندان درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
عفونت میتواند مزمن شود، درد شدیدتر شود و خطر گسترش به بافتهای اطراف افزایش پیدا کند. - بهترین کار هنگام درد شدید ناشی از عفونت دندان چیست؟
بهترین کار، مراجعه سریع به دندانپزشک و پرهیز از مصرف خودسرانه دارو یا دستکاری محل عفونت است.
نکته پایانی
عفونت دندان مشکلی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت یا صرفاً با روشهای خانگی برطرف کرد. هرچند راهکارهایی مانند آبنمک یا مسکنها میتوانند درد را موقتاً کاهش دهند، اما خارج کردن واقعی عفونت فقط با درمانهای پزشکی امکان پذیر است.
تشخیص بهموقع، تخلیه اصولی چرک و درمان ریشه یا در صورت لزوم کشیدن دندان، از گسترش عفونت و بروز عوارض جدی جلوگیری میکند. مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک یا دستکاری محل عفونت میتواند شرایط را بدتر کند.
اگر درد شدید، تورم یا علائم عمومی مانند تب وجود دارد، بهترین و ایمنترین تصمیم مراجعه سریع به دندانپزشک است. درمان بهموقع، هم درد را سریعتر کاهش میدهد و هم از آسیبهای بلندمدت جلوگیری میکند.
